Parafia Ewangelicko-Augsburska w Olsztynie

Parafia Duszpasterze Aktualności Diecezja Mazurska Ciekawe adresy

 

Do przemyślenia:

 

Znaczenie sakramentów w życiu chrześcijan wyznania ewangelicko-augsburskiego


Wstęp

Sakramenty, jako widzialne Słowo Boże, są oprócz Słowa zwiastowanego jednym ze znaków rozpoznawczych Kościoła - notae ecclesiae. Konfesja augsburska, jedna z Ksiąg Symbolicznych Luteranizmu tak oto wypowiada się na ten temat: "Kościoły nasze uczą, że jeden święty Kościół trwać będzie po wszystkie czasy. Kościół zaś jest zgromadzeniem świętych, w którym się wiernie naucza Ewangelii i należycie udziela sakramentów. Dla prawdziwej tedy jedności Kościoła wystarczy zgodność w nauce Ewangelii i udzielaniu sakramentów". O ile jednak rola Słowa zwiastowanego jest oczywista i nie wymaga omówienia, to wydaje się koniecznym wyjaśnić rolę sakramentów w Kościele.

Średniowieczny Kościół Rzymski uznawał istnienie siedmiu sakramentów: chrztu, Wieczerzy Pańskiej, bierzmowania, pokuty, kapłaństwa, małżeństwa i ostatniego namaszczenia. Reformacja przyjęła tylko dwa: Chrzest i Wieczerzę Pańską (Komunię Świętą), czasem dodając jeszcze absolucję - sakrament pokuty (Melanchton). Różnica ta wynika z nieco odmiennego definiowania sakramentu. W luteranizmie sakrament jest ustanowiony przez Chrystusa, posiada widzialny znak związany ze Słowem Bożym i zawiera obietnicę Bożej łaski i zbawienia.

Ogólnie więc rzecz ujmując, sakramentami w luteranizmie nazywane są czynności ustanowione i nakazane do wykonywania w Kościele przez Jezusa Chrystusa.

Po raz pierwszy obszerny wykład swych sakramentologicznych zapatrywań Luter dał w dziele O niewoli babilońskiej Kościoła. Stwierdził tam, że zarówno chrzest, jak i komunia są skutecznymi znakami łaski, które wszystkim ową łaskę zapowiadają, ale darzą nią tylko wierzących.

Sakrament posiada strukturę znakową. Jego znak tworzą słowo i materia. Opisuje to przejęta przez Lutra definicja Augustyna: Accedat verbum ad elementum et fit sacramentum (jeśli Słowo zostanie połączone z elementem powstanie z tego sakrament). Oba składniki są konieczne. Woda nie połączona ze Słowem pozostanie zwykłą wodą, a nie chrztem. Sakramentu Komunii Świętej nie tworzą sam chleb i wino, ale chleb i wino połączone ze Słowem stają ciałem i krwią Jezusa Chrystusa. Właśnie Słowo przemienia materię (element) w to, co jest sakramentem. W sakramencie decydujące znaczenie przypada Słowu, dlatego też może być nazwany po prostu widzialnym Słowem.

 

Chrzest

Chrzest jest podstawowym sakramentem w całym chrześcijańskim świecie, niezależnie od denominacji wyznaniowej. Udzielany jest przez zanurzenie lub polanie wodą w imieniu Trójjedynego Boga. Ustanowiony został przez zmartwychwstałego Chrystusa, który nakazał swoim uczniom udzielać go wszystkim narodom w słowach: " Dana mi jest wszelka moc na niebie i na ziemi. Idźcie tedy i czyńcie uczniami wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego, ucząc je przestrzegać wszystkiego, co wam przykazałem. A oto Ja jestem z wami po wszystkie dni aż do skończenia świata " (Mt 28,18-20). Chrzest ma więc dla Kościoła znaczenie misyjne.

Przesłanie Ewangelii podkreśla zbawczą konieczność chrztu. Skutkami takiego chrztu są: zmazanie winy grzechu pierworodnego, odpuszczenie grzechów i uświęcenie, włączenie do Kościoła jako wspólnoty zbawionych i naznaczenie pieczęcią Ducha Świętego.

Luter kładł nacisk na konstytutywną rolę Słowa Bożego w sakramencie chrztu. Obmycie z grzechów, jako rezultat chrztu, traktował bardziej w kategoriach zmazania winy grzechu pierworodnego, uznając realność grzechu w życiu chrześcijanina. Dzięki łasce Bożej uzyskanej w chrzcie, człowiek pozostając grzesznikiem staje się usprawiedliwiony (simul iustus et peccator). Chrzest traktowany był przez Lutra także jako nowe narodzenie, kiedy to stary Adam zostaje utopiony i rodzi się nowy człowiek. Chrzest włącza człowieka do wspólnoty powszechnego Kościoła. Naznaczenie ochrzczonego imieniem Jezusa Chrystusa umożliwia mu udział w dziele zbawienia. Nieusuwalny sakramentalny charakter chrztu oznacza trwałość związku z Jezusem Chrystusem i Kościołem.

Reformatorzy nie podważyli ogólnego teologicznego znaczenia chrztu. Został on przez nich uznany za sakrament: akt jednorazowy, niepowtarzalny, konieczny dla zbawienia. Powinny przyjmować go dzieci.

W kolejnych wiekach rozwoju doktryny chrześcijańskiej w związku z podziałem chrześcijaństwa, w interpretacji sakramentu chrztu zaczęto w sposób bardziej zróżnicowany rozkładać akcenty, nie zmieniono jednak istoty jego rozumienia. Co do chrztu nie ma zasadniczej kontrowersji między rzymskim katolicyzmem a luteranizmem. Reformacja luterańska w zasadzie zaaprobowała katolickie rozumienie chrztu, możliwe stało się w takim razie na gruncie polskim przyjęcie przez katolików i luteran, tudzież inne Kościoły, 23 stycznia 2000 roku Deklaracji o wzajemnym uznaniu chrztu.

Sakrament chrztu świętego jest w Kościele Ewangelickim udzielany niemowlętom. Oczywiście dopuszcza się również chrzest starszych dzieci lub dorosłych, jeśli z jakichś powodów nie zostali ochrzczeni wcześniej. Już Marcin Luter podkreślał konieczność chrzczenia dzieci, by mogły one otrzymać zawartą w tym sakramencie obietnicę zgładzenia winy grzechu pierworodnego i zbawienia.

Rodzice i rodzice chrzestni po uprzedniej rozmowie duszpasterskiej przynoszą swoje dziecko do kościoła. Zwykle chrzest bywa udzielany podczas nabożeństwa niedzielnego, choć zdarza się, że rodzice pragną, by sakrament miał miejsce w inny dzień lub po nabożeństwie. Porządek chrztu przedstawia się następująco: najpierw wszyscy razem zmawiają Apostolskie Wyznanie Wiary, następnie ślubują pragnienie wychowania dziecka w wierze chrześcijańskiej. Potem ma miejsce najważniejszy moment: ksiądz bierze dziecko na ręce i po pytaniu o jego imię trzy razy skrapia główkę wodą zmawiając formułę ja ciebie chrzczę w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego.

Co oczywiste, Chrzest ma charakter jednorazowy, nie można go powtarzać. W takiej sytuacji podważono by dar łaski Bożej ofiarowany podczas pierwszego Chrztu.

 

Sakrament ołtarza

Drugim, obok chrztu świętego, sakramentem uznanym przez luteranizm jest sakrament Wieczerzy Pańskiej, inaczej zwany Komunią Świętą, Eucharystią, Stołem Pańskim lub też Sakramentem Ołtarza. Sakrament ten ustanowiony został przez Jezusa Chrystusa podczas Ostatniej Wieczerzy. Nauka o Wieczerzy Pańskiej przez wieki zaprzątała umysły teologów, zastanawiali się oni nad faktem obecności ciała i krwi Jezusa Chrystusa w sakramentalnych elementach: chlebie i winie. W IX wieku na tym tle nastąpił ostry spór.

Teologowie z obozu Reformacji wittenberskiej, przyjmując za podstawę swej nauki Pismo Święte, obrali własną drogę, choć nawiązującą do wcześniejszych tradycji, zrozumienia istoty tego sakramentu. Problematyka Komunii Świętej w luterańskich księgach symbolicznych koncentruje się wokół dwóch wielkich tematów: mszy świętej - w dyskusji z Kościołem rzymskokatolickim oraz cielesnej obecności Chrystusa w chlebie i winie - w sporze ze zwolennikami Zwingliego i Kalwina.

Co do pierwszego tematu - mszę w jej rzymskokatolickim rozumieniu odrzucono, stwierdzając, że nie jest ona ofiarą, gdyż takie rozumienie godzi w naukę o usprawiedliwieniu. Odrzucono też naukę o transsubstancjacji oraz udzielanie laikom komunii pod jedną tylko postacią. Problematyka mszy aż do dnia dzisiejszego pozostaje przedmiotem sporu między oboma Kościołami.

Szczególnie dużo miejsca autorzy ksiąg wyznaniowych poświęcili drugiemu tematowi - obecności Chrystusa w Wieczerzy Pańskiej i próbie wyjaśnienia, w jaki sposób ta obecność się urzeczywistnia. Chleb i wino w Komunii Świętej są znakiem. Spór między luteranami, a sakramentarzami wybuchł o naturę tego znaku: czy spożywa się jedynie chleb i wino, czy zakłada się duchową obecność Chrystusa, czy też może Chrystus jest w sakramencie realnie i cieleśnie obecny (pogląd luterański). Spierano się też o to, w jaki sposób, dosłownie (Luter), czy symbolicznie (Zwingli) interpretować słowa ustanowienia. Dla niniejszych rozważań szczególne znaczenie posiada fakt realnej obecności Chrystusie w chlebie i winie. Chrystus jest dla nas, Jego obecność niesie człowiekowi zbawienie. Zbawcza funkcja obecności Chrystusa w sakramentalnych znakach związana jest ściśle z krzyżem. Chrystus w sakramencie przybliża przyjmującemu zbawienie i czyni je rzeczywistością wciąż aktualną. Z tym wiąże się nauka o wszechobecności ciała Chrystusowego (ubiquitatis corpori Christi), której głównym założeniem jest teoria o communicatio idiomatum - dzięki osobowemu zjednoczeniu człowieczeństwa Jezusa Chrystusa z Jego boskością, uwielbione ciało Jezusa przyjmuje boską cechę wszechobecności. W takim razie dopiero na gruncie prawdziwej obecności ciała i krwi w swojej Wieczerzy Chrystus ofiarowuje człowiekowi odpuszczenie grzechów i zbawienie.

Wśród korzyści, jakie płyną z uczestnictwa w Sakramencie Ołtarza należy wymienić, jak już to zostało wspomniane, odpuszczenie grzechów, zbawienie i życie wieczne, sakrament ten jest więc ochroną przeciw śmierci. Wieczerza Pańska również pociesza, pomaga przezwyciężyć pokusy, trudności i wątpliwości, jakie mogą grozić ochrzczonej osobie. Istotne jest to, że Komunia Święta nie jest w luterańskim rozumieniu ofiarą, ale w całej pełni darem odpuszczenia grzechów.

Zbawczy dar dotyczy tych, którzy godnie do sakramentu przystępują. Godnym czyni człowieka wiara, jeśli jest ona ufnością w zasługi Chrystusa.

Sakrament Ołtarza w jednych parafiach bywa sprawowany podczas każdego niedzielnego nabożeństwa, w innych raz na dwa tygodnie, lub raz w miesiącu. Zależy to przede wszystkim od lokalnej tradycji. W każdym razie utarło się, skądinąd niezbyt dobre, przekonanie, że ewangelik powinien w ciągu roku przystąpić do stołu Pańskiego przynajmniej dwa razy: przed Wielkanocą i przed Bożym Narodzeniem. Dlatego właśnie w Wielkim Tygodniu i pod koniec Adwentu frekwencja przystępujących jest szczególnie wysoka. Warto jednak podkreślić, że parafianie są zachęcani do przystępowania do sakramentu jak najczęściej, zawsze, gdy odczuwają potrzebę pociechy duchowej, stoją przed ważnymi wydarzeniami życiowymi, pragną pojednania z Bogiem i oczyszczenia z grzechów.

W parafii mikołajskiej, w której obecnie pracuję, Sakrament Ołtarza sprawowany jest co niedziela. Przystępuje do niego mniej więcej połowa obecnych w kościele wiernych, co uważam za bardzo dobry wynik.

Jeśli chodzi o porządek liturgiczny, to Sakrament zawsze poprzedzony jest spowiedzią, chodzi o to, by wyznać swoje grzechy zanim dostępuje się pojednania z Bogiem spożywając Jego Ciało i Krew. Potem następują dwie staro kościelne modlitwy: prefacyjna i eucharystyczna. Następnie, po zmówieniu Modlitwy Pańskiej ksiądz śpiewa lub wypowiada Chrystusowe słowa ustanowienia. Od tego momentu pod postacią chleba i wina obecne są prawdziwe ciało i krew Jezusa Chrystusa. Po zmówieniu modlitwy zwanej anamnezą następuje dystrybucja sakramentu: wierni klękają wokół ołtarza, a ksiądz podaje najpierw opłatek - ciało Chrystusa, a potem Jego krew pod postacią wina.

Warto zauważyć, że liturgiczny porządek sakramentu Ołtarza jest w dużej mierze zgodny z porządkiem rzymskokatolickiej mszy świętej, z tą jednak różnicą, że nie ma tu mowy o powtarzaniu ofiary Chrystusa. Ona ma bowiem dla nas charakter jednorazowy i dokonała się już na krzyżu na Golgocie.

Jako podsumowanie warto zacytować słowa Formuły zgody: "Bóg (...) przez takie zwiastowanie gromadzi wokół siebie wieczny Kościół z rodu ludzkiego i budzi w ludzkich sercach prawdziwą pokutę, poznanie grzechów i prawdziwą wiarę w Syna Bożego Jezusa Chrystusa. I zaiste przez ten środek, a żaden inny, przez swoje Słowo, gdy jest zwiastowane, słuchane albo czytane, jak również przez właściwe sprawowanie Sakramentów Bóg chce powołać ludzi do wiecznego zbawienia, przyciągnąć, nawrócić, na nowo odrodzić i uświęcić".

Ks. Bogusław Juroszek - Mikołajki


 

Powrót do tematów przemyśleń Powrót do strony Parafii

Wydrukuj stronę